Zastaw rejestrowy jako zabezpieczenie wierzytelności.

W poprzednich wpisach na blogu dotyczących zabezpieczeń wierzytelności omówiłem poręczenie oraz hipotekę umowną. W kolejnej publikacji z tego cyklu chciałbym przybliżyć Tobie zastaw rejestrowy, który jest również bardzo często stosowany w praktyce bankowej.

Co to jest zastaw rejestrowy?

Zastaw rejestrowy jest odmianą zastawu zwykłego, który uregulowany jest w kodeksie cywilnym. Zastaw jest ograniczonym prawem rzeczowym obciążającym rzecz ruchomą w celu zabezpieczenia wierzytelności. Na jego mocy wierzyciel (np. bank) może zaspokoić się z obciążonej rzeczy bez względu na zmiany jej własności i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi dłużnika, czyli takimi, którzy nie zabezpieczyli swojej wierzytelności zastawem.

Zastaw rejestrowy różni od zastawu zwykłego przede wszystkim tym, że strony umowy zastawniczej mogą postanowić, aby zastawiony przedmiot pozostawić osobie, która go zastawiła. Może ona zatem korzystać z niego np. na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.

Zastaw rejestrowy będąc ograniczonym prawem rzeczowym, podobnie jak hipoteka, zapewnia uprawnionemu (w tym wypadku wierzycielowi) określone prawa do rzeczy.  Podobnie jak hipoteka jest także prawem akcesoryjnym, czyli jest ściśle związany z wierzytelnością, którą zabezpiecza. Powstaje i wygasa razem z tą wierzytelnością, nieważność wierzytelności zabezpieczonej skutkuje nieważnością zastawu, nie może być on także przeniesiony bez tej wierzytelności. Od zasady akcesoryjności istnieją jednak pewne wyjątki, o niektórych z nich jeszcze wspomnę.

Zastaw rejestrowy uregulowany jest w ustawie o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów z dnia 06 grudnia 1996 r. (Dz. U. 1996 Nr 149 poz. 703 ze zm.). Należy również pamiętać, że w sprawach nieregulowanych w tej ustawie do zastawu rejestrowego stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

Co można obciążyć zastawem rejestrowym?

Generalnie zastawem rejestrowym można obciążyć rzeczy ruchome i prawa majątkowe  pod warunkiem, że są one  zbywalne. W szczególności zastawem rejestrowym mogą zostać obciążone:

  1. rzeczy oznaczone co do tożsamości. Rzeczy oznaczone co do tożsamości to rzeczy oznaczone według cech indywidualnych, właściwych tylko dla danego przedmiotu;

  2. rzeczy oznaczone co do gatunku. Rzeczy oznaczone co do gatunku (rodzaju) oznaczone są według cech rodzajowych, właściwych dla większej liczby przedmiotów. Rzeczami oznaczonymi co do gatunku są w praktyce towary, surowce, zapasy. Jeżeli zastaw ustanowiono na takich rzeczach w umowie zastawniczej należy określić ich ilość oraz sposób wyodrębnienia od innych rzeczy tego samego gatunku. Wyodrębnienie to może nastąpić przez ich odrębne przechowanie lub oznaczenie opakowań;

  3. zbiór rzeczy ruchomych lub praw, stanowiący całość gospodarczą.  Zastawem można obciążyć zbiór rzeczy ruchomych lub praw, stanowiący całość gospodarczą, choćby jego skład ulegał zmianom np. w toku prowadzenia działalności gospodarczej. Takim zbiorem mogą być maszyny, urządzenia, pojazdy, zapasy, półfabrykaty. Zbiór mogą tworzyć rzeczy oznaczone, co do tożsamości lub co do gatunku;

  4. wierzytelności. Zastaw rejestrowy może być również ustanowiony na zbywalnych wierzytelnościach, np. wierzytelności wynikającej z rachunku bankowego, czy z udziałów w spółce z .o.o.;

  5. prawa na dobrach niematerialnych. Prawa na dobrach niematerialnych mogą być obciążone zastawem rejestrowym, jeżeli są zbywalne oraz pod warunkiem, że mają charakter majątkowy (np. licencje, patenty). Prawa o charakterze osobistym, które są niezbywalne nie mogą być obciążone zastawem rejestrowym (np. autorskie prawa osobiste);

  6. prawa z papierów wartościowych. Zastawem można obciążyć również prawa z instrumentów finansowych, w tym z papierów wartościowych np. akcji. Zastaw rejestrowy zabezpieczający wierzytelności z tytułu dłużnych papierów wartościowych emitowanych w serii może być ustanowiony na rzecz wszystkich wierzycieli bez imiennego ich wskazania. W takim przypadku należy ustanowić administratora zastawu na podstawie umowy między emitentem i administratorem zastawu;

  7. prawa z niebędących papierami wartościowymi instrumentów finansowych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538, z późn. zm.). Będą to np. tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania, instrumenty rynku pieniężnego, kontrakty terminowe.

Pamiętaj, że zastaw rejestrowy zawsze obciąża całą rzecz lub prawo, nawet jeśli zabezpieczony dług jest niższy niż ich wartość. Zastaw rejestrowy obejmuje części składowe rzeczy i jej przynależności. Zastaw nie obciąży przynależności, jeśli będzie ona wyłączona spod niego w umowie zastawniczej.

Zastaw rejestrowy obejmuje rzeczy, prawa lub składniki zbioru rzeczy lub praw, które weszły w miejsce pierwotnego przedmiotu zastawu zastępując go, chyba że w umowie zastawniczej postanowiono inaczej.

Zastaw rejestrowy może być ustanowiony także wówczas, gdy zastawca nabędzie przedmiot zastawu w przyszłości. Czyli obciążyć zastawem można prawa lub rzeczy przyszłe, które jeszcze nie istnieją lub zastawca nie jest jeszcze ich właścicielem. Obciążenie zastawem rejestrowym takiego przedmiotu zastawu staje się skuteczne z chwilą jego nabycia przez zastawcę.

Jeżeli umowa zastawnicza nie stanowi inaczej, zastaw rejestrowy obejmuje przysługujące zastawcy roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraty, zniszczenia lub obniżenia wartości przedmiotu zastawu rejestrowego.

Czego nie można obciążyć zastawem rejestrowym?

Zastawem rejestrowym nie można obciążyć:

  1. praw mogących być przedmiotem hipoteki, (co można obciążyć hipoteką dowiesz się stąd: „Hipoteka umowna jako zabezpieczenie kredytu”,
  2. wierzytelności na których ustanowiono hipotekę,
  3. statków morskich oraz statków w budowie mogących być przedmiotem hipoteki morskiej.

Zastawem nie można obciążyć także części składowych innej rzeczy. Częściami składowymi rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości, albo bez istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Częściami składowymi nie są przedmioty połączone z rzeczą główną do przemijającego użytku.

Jaką wierzytelność można zabezpieczyć zastawem rejestrowym?

Zastawem rejestrowym można zabezpieczyć wierzytelność pieniężną wyrażoną w pieniądzu polskim lub walucie obcej. Zastaw zabezpiecza wierzytelność do najwyższej sumy zabezpieczenia, czyli do określonego z góry pułapu. Co istotne, zastaw rejestrowy zabezpiecza odsetki, roszczenia uboczne wskazane przez strony w umowie zastawniczej oraz koszty zaspokojenia zastawnika mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie zastawu.

Zastawem rejestrowym można zabezpieczyć dwie lub więcej wierzytelności wynikające z umów przysługujących temu samemu wierzycielowi, np. z dwóch kredytów udzielonych przez ten sam bank. Wierzytelności te powinna określać umowa zastawnicza.

Ponadto zastaw rejestrowy może także zabezpieczać;

  • wierzytelności przysługujące dwóm lub więcej wierzycielom,
  • dwie lub więcej wierzytelności wynikające z umów,
  • wierzytelności objęte układem w postępowaniu upadłościowym lub naprawczym.

W powyższych przypadkach jeden z wierzycieli wskazany w umowie zawartej z pozostałymi wierzycielami lub w układzie, może być upoważniony do zabezpieczenia zastawem rejestrowym wierzytelności przysługujących pozostałym wierzycielom i do wykonywania we własnym imieniu ale na ich rachunek praw i obowiązków zastawnika wynikających z zastawu. Jest to administrator zastawu.

Kto może być zastawcą?

Zastawcą, czyli osobą, która ustanawia zastaw rejestrowy, może być każdy, kto posiada zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Ważne, aby zastawca posiadał prawo do rozporządzania przedmiotem lub prawem, które ma być zastawione. W przypadku, gdy zastaw ma zabezpieczać kredyt bankowy, zastawcą może być dłużnik banku, czyli kredytobiorca lub osoba trzecia dająca zabezpieczenie w postaci zastawu. Za spłatę długu zastawca, niebędący dłużnikiem, odpowiada rzeczowo tj. wyłącznie z przedmiotu zastawu. Jeśli zastaw ustanawia dłużnik banku odpowiada on za spłatę długu całym swoim majątkiem

Jeżeli w umowie zastawniczej nie postanowiono inaczej, zastawca:

  • może korzystać z przedmiotu zastawu rejestrowego zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem;
  • powinien dbać o zachowanie przedmiotu zastawu rejestrowego w stanie nie gorszym niż wynikający z prawidłowego używania;
  • w wyznaczonym przez zastawnika stosownym terminie obowiązany jest umożliwić zastawnikowi zbadanie stanu przedmiotu zastawu rejestrowego.

Rozwiązania te stosuje się odpowiednio do osoby trzeciej, w której posiadaniu znajduje się przedmiot zastawu rejestrowego, zgodnie z postanowieniami umowy zastawniczej.

Kto może być zastawnikiem?

Zastawnik to wierzyciel na rzecz, którego zastaw został ustanowiony. Obecnie zastaw rejestrowy może zabezpieczać wierzytelność przysługującą każdemu wierzycielowi. Z dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej zastaw rejestrowy tj., od dnia 11 stycznia 2009 r. zrezygnowano z zamkniętej listy wierzycieli uprawnionych do zabezpieczenia swoich wierzytelności zastawem rejestrowym. Bez wątpienia jest to dobre rozwiązanie, ponieważ pozwala na szersze stosowanie tej formy zabezpieczenia w obrocie prawnym.

Jak ustanowić zastaw rejestrowy?

Aby skutecznie ustanowić zastaw rejestrowy należy spełnić łącznie dwa warunki: 

  1. zawrzeć umowę o ustanowienie zastawu rejestrowego tzw. umowę zastawniczą zastawcy z zastawnikiem oraz
  2. wpisać zastaw do rejestru zastawów.

Umowa zastawnicza powinna być pod rygorem nieważności zawarta na piśmie. Powinna ona określać co najmniej:

  • datę zawarcia umowy;
  • imię i nazwisko (nazwę) oraz miejsce zamieszkania (siedzibę) i adres zastawnika, zastawcy oraz dłużnika, jeżeli nie jest on zastawcą;
  • przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom;
  • wierzytelność zabezpieczoną zastawem – przez oznaczenie stosunku prawnego, z którego ta wierzytelność wynika lub może wynikać,
  • określenie najwyższej sumy zabezpieczenia.

W razie ustanowienia zastawu rejestrowego na pojeździe mechanicznym podlegającym rejestracji, zastaw ten powinien również być odnotowany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Tym niemniej brak takiej adnotacji nie powoduje nieważności zastawu.

Wpis do rejestru zastawów ma charakter konstytutywny, czyli zastaw powstaje dopiero z  chwilą jego dokonania. Bez wpisania zastawu rejestrowego do rejestru zastaw nie powstanie.

Wniosek o wpis zastawu rejestrowego.

Rejestr zastawów to specjalny rejestr prowadzony przez sądy rejonowe, w którym ujawnia się zastawy rejestrowe. Rejestr zastawów, wraz ze złożonymi dokumentami jest jawny. Na wniosek każdego, kto tego zażąda, wydawane są odpisy z tego rejestru.

Sądem miejscowo właściwym dla dokonania wpisu jest sąd, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania (siedziba) zastawcy. Sąd dokonuje wpisu do rejestru zastawów na wniosek zastawnika lub zastawcy. Do wniosku należy dołączyć umowę zastawniczą. Wniosek o wpis do rejestru składa się na urzędowym formularzu. Formularz wniosku wygląda tak: Formularz RZ-1.

Wniosek można złożyć także drogą elektroniczną ale wówczas powinien on być opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym. Wniosek należy opłacić. Obecnie wysokość opłaty wynosi 200 zł. Jeżeli wniosek nie zostanie opłacony sąd go zwróci.

Składając wniosek należy pamiętać również o tym, aby należycie opisać przedmiot zastawu zgodnie z katalogiem sposobu opisu przedmiotów zastawu. Katalog ten stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowej organizacji i sposobu prowadzenia rejestru zastawów (Dz. U. 1997 Nr 134 poz. 892 ze zm.). Katalog ten dzieli się na szereg pozycji obejmujących zasady opisu dotyczące poszczególnych przedmiotów, które mają zostać obciążone zastawem rejestrowym. Z doświadczenia mogę powiedzieć, że sądy są bardzo skrupulatnie w sprawdzaniu tego opisu w złożonych wnioskach. Katalog ten znajdziesz klikając w ten link: Katalog Sposobu Opisu Przedmiotów Zastawu.

C.D.N.

Kliknij, aby przeczytać ciąg dalszy.

Podziel się:
  • email
  • Facebook
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Wykop
  • Gadu-Gadu Live
  • RSS
  • Blogger.com

Podobne tematy:

2 Komentarze do Zastaw rejestrowy jako zabezpieczenie wierzytelności.

  1. Sylwia92 pisze:

    Przydatna strona dla studentów prawa:) Dobrze i szczegółowo wyjaśnione.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


siedem − = 3

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>